İşe Alım Makinesi

Personel yönetimi 19. yüzyılın sonu, 20. yüzyılın başlarında organizasyonlarda ilk konuşulmaya başladığı andan günümüze birçok dönüşüm geçirdi. İnternetin iş hayatında var olmasından önce işe alım birçok metodoloji ve tekniği içinde barındırmış ancak kaynak yaratma konusunda sınırlı kalmıştır. Şimdilerde ise bilginin sadece birkaç saniye uzağında olduğunu düşündüğümüzde, kaynağı yaratmak oldukça kolaylaştı ve kaynağın çapı da oldukça genişledi. Kısacası özellikle işe alım konusunda internetin hayatımıza kattığı katkıyı yadsıyamayız. Artık aradığımız yetkinlik ve niteliklerdeki adaylara ulaşmamız çok daha kolay ve hızlı.

Bir süredir ise yapay zeka konusu hayatımızın oldukça odağında. Otomotiv endüstrisinde, makine yazılımlarında, güvenlik sistemlerinde, askeri simülasyonlarda, oyunlarda, akıllı cep telefonlarında aktif olarak kullanılmaya çoktan başlandı bile. Hatta başarısının insan sezgisine dayandığı söylenen ve bu sebeple asla bir yapay zekanın kazanamayacağı düşünülen Çinlilerin geleneksel GO oyununda bile, Alpha GO yapay zekası, Dünya Şampiyonu olan Lee Sedol’u alt etmeyi başardı. Bu – çoğunluk için – şok edici sonuç, yapay zekanın artık insan üstü bir zeka olduğunu tamamıyla kanıtlar nitelikte.

Şimdilerde, yapay zekanın iş hayatına daha fazla katılması ve insan emeğine dayalı, özellikle operasyonel işlerin yapay zekaya teslim edilmesi gündemde. İşe alım da bu konulardan biri… Bu algoritmik düzenle amaçlanan yalnızca katma değeri fazla olmayan işlerin azalması ve işe alım ekiplerine hız kazandırmak değil aynı zamanda, insanların gözünden kaçabilecek detayları yakalaması ve işe alımda ön yargıyı da minimize etmesi hedefleniyor. Uçtan uca, tüm başvuruların taranmasından, ön görüşmenin yapılmasına kadar olan süreci işletebilen bir yapay zeka programının, %144’e kadar insan kaynakları performansını arttırdığından söz ediliyor.

Peki işe alım konusunun en azından başlangıç aşaması olan, aday tarama, uygun olmayan adaylara yanıt verme, hatta olumlu olabilecek adaylarla ön görüşmeyi yapma görevlerini bir yapay zeka sistemine teslim edilirse ne olur? Bunu şimdiye kadar deneyimleyen birkaç firma mevcut. Bunlardan biri dünya devi olarak nitelendirebileceğimiz, her bir açık rolü için on binlerce, belki daha fazla başvuru alan Amazon… İşe alımda devrim niteliğinde bir adım attı ve MYA adı verilen bir yapay zeka sistemiyle işe alımlarını hızlandırmak için yola çıktı.

Bu MYA sistemi, sadece CV üzerindeki kelimeleri anahtar kelime olarak belirleyip öne çıkarmakla kalmıyor aynı zamanda CV’de kullanılmış olan dilin kalitesini metin botları kullanarak ölçümleyip puanlıyor. Ayrıca bu makine adayı internet üzerinden araştırıp, sosyal medya hesaplarını kontrol edip, genelde agrasif midir, boş zamanlarını nasıl değerlendirir gibi konularda veriler sunabiliyor.

Ancak bir süre sonra Amazon işe alım sürecinde yolunda gitmeyen bir şeyler olduğu fark edildi. Sistem kadınları sevmiyor, onları erkeklere oranla çok daha hızlı eliyordu. Bu farkındalık sonrası Amazon bu sistemi kullanmaya son verdi ve bunun nedenini ise sonradan şöyle açıkladı: Son 10 yıl boyunca Amazon’a yapılan başvuruların çoğunluğunu erkek adaylar oluşturuyordu ve sistem bu geçmiş yıllardan oluşturdukları kalıplar ve öğrenilmişlikler neticesinde, şirket kültürüne erkek adayların daha çok uyum sağlayacağı görüşüne varmış olmasıydı.

Yapay zekayı işe alımlarında halen aktif olarak kullanan bir şirket daha var, L’oreal… L’oreal de, Amazon’la aynı sistem olan MYA’yı kullanıyor. Kullanılan yapay zeka algoritmasıyla, başvuruların tamamı önce ön elemeden geçiyor, olumlu olan adaylara da 3 temel yetkinlik bazlı soru yöneltiliyor. Gelen yanıtlar doğrultusunda da şirketin temel yetkinliklerine uygun adaylar seçiliyor. İşte, önce CVler üzerinden taranmış ve uygun bulunan adaylarla ön görüşmeleri yapılmış, potansiyeli yüksek adaylar karşınızda…

Peki dünyanın çalışmak için en çok tercih edilen şirketinden olan L’oreal herhangi bir önyargı veya ayrımcılık problemi ile karşılaşmazken, Amazon neden olumsuz sonuç ile karşılaştı? Bu uzun uzadıya tartışılabilecek ayrı bir konu başlığı… Lakin, ben bunun nedeninin L’oreal’e gelen başvuruların, Amazon’daki gibi erkek ağırlıklı olmamasına bağlıyorum. Amazon’un geçmiş verilerinde, erkek aday başvurularının hatta belki çalışanlarının ağırlıklı olması bu sorunun ortaya çıkmasının temel sebebi olabilir.

Anlaşılacağı gibi, insan yapımı olan yapay zeka algoritmaları, önyargıları yenmekte ve objektif olmakta henüz yeterince başarılı değil. Ancak bunun da üstesinden gelinip, tamamen objektif bir sistem geliştirilebileceğine inancım tam. Ama ne olursa olsun, belki bir gün yapay zeka işin büyük bir kısmını yapabilecek duruma gelse dahi, bağlam ve stratejinin belirlenmesi hep insana özgü kalacak diye düşünüyorum… Şimdilik…

Aslı Arabacı
Müşteri İş Ortağı